از وقتی کودک خوردن غذای جامد را شروع میکند، نگرانی مادرها و پدرها چندین برابر میشود: چرا کودکم خوب غذا نمیخورد؟ نکند دلدرد دارد؟ نکند بدغذا باشد؟ نکند مریض شده باشد؟ اینها تنها برخی از سؤالاتی است که وقتی کودک حتی تنها در یک وعده خوب غذا نخورد به سراغ والدین میآید.
کودکان هم مثل بزرگسالان ممکن است خسته یا بیاشتها باشند و غذا نخوردنشان به دلایلی مثل دوست نداشتن یک غذای خاص یا گرسنه نبودن طبیعی است. اما گاهی امتناع کودک از غذا خوردن ممکن است ناشی از یک مشکل پزشکی مانند حساسیت غذایی یا بیماری ویروسی باشد.
در این مطلب به شما خواهیم گفت که در چه شرایطی لازم است نگران غذا نخوردن و بی اشتهایی کودک باشید و چه راهکارهایی برای افزایش اشتهای کودک دلبندتان وجود دارد.
چرا کودکم غذا نمی خورد؟
غذا نخوردن کودک دلایل زیادی میتواند داشته که برخی از آنها تنها مسائلی گذرا و قابل حل با مرور زمان و صبر و حوصله به خرج دادن هستند و برخی دیگر نیازمند پیگیری و مراجعه به متخصص اطفال دارند. نکته مهم این است که از دوسالگی تا پنجسالگی کودک دچار بی اشتهایی فیزیولوژیک میشود؛ چرا که سرعت رشد کودک کند میشود و بنابراین، نیازهای تغذیهای نیز کم میشود.
در ادامه 10 دلیل مهم بی اشتهایی کودک گفته شده است:
1. ترس از امتحان کردن غذاهای جدید
بسیاری از کودکان بهخصوص در سال دوم زندگی خود دچار ترس امتحان کردن غذاهای جدید میشوند که به آن «نئوفوبیا» میگویند. این موضوع شایعترین دلیل غذا نخوردن کودکان است.
2. آشفتهخواران: غذا دادن به کف خانه!
غلات روی زمین و نخود توی موهای کودکتان است؟ به شما تبریک میگوییم! کوچولوی شما نشانههایی از استقلال را از خود نشان میدهد.
در حدود نه ماهگی، بسیاری از نوزادان تمایل به کنترل زمان تغذیه و محل قرار دادن غذای خود دارند. شاید سخت باشد که بنشینید و ریختن غذا روی زمین و غذا نخوردن کودک را تماشا کنید. اما این اتفاق گام مهمی برای یادگیری، رشد و استقلال کودک شما است. پس صبور باشید. به زودی همه چیز تغییر خواهد کرد.
3. گرسنه نبودن
کودکان به خوبی میتوانند احساسات بدن خود از جمله گرسنگی را درک کنند. بنابراین، گاهی اوقات کودکان غذا نمیخورند چون گرسنه نیستند. اگر کودک نوپای شما غذا نمیخورد و اصرار دارد که گرسنه نیست، او را رها کنید.
4. غذا خوردن انتخابی
کودکان نوپا تمایل به «غذاهای انتخابی» دارند؛ این بدان معناست که آنها غذاهای خاصی را دوست دارند و علاقهای به خوردن بقیه غذاها ندارند و از خوردن آنها اجتناب میکنند. غذاهای مورد علاقه آنها ممکن است برای مدتی ثابت بماند یا در طول زمان تغییر کند؛ اما اغلب غذاهایی که مدنظرشان است یک چیز است: غذاهایی با طعمهای شیرین.
5. دوست داشتن و دوست نداشتن حسی
حواس کودکان بسیار حساستر از بزرگسالان است. برخی کودکان نه تنها بر اساس طعم، بلکه بر اساس اطلاعاتی که از سایر حواس خود به دست میآورند، درباره غذا تصمیمگیری میکنند.
کودکان ممکن است درباره دوست داشتن یا نداشتن یک غذا بر اساس یک یا چند مورد زیر تصمیم بگیرند:
- بافت
- بو
- ظاهر
- حرکت (مثلاً به نحوه تکان خوردن ژلاتین فکر کنید)
- رنگ
مشکلات پردازش حسی نیازمند بررسی دقیقتر توسط پزشک هستند.
6. خستگی و حواسپرتی
درست مانند یک بزرگسال، کودک هم ممکن است آنقدر خسته باشد که نتواند غذا بخورد. علاوه بر این، ممکن است یک درگیری ذهنی داشته باشد که باعث شود میلی به غذا خوردن نداشته باشد.
خستگی و حواسپرتی ممکن است زمانی اتفاق بیفتد که:
- کودک در طول روز بسیار فعالیت کرده است.
- خواب کودک در شب گذشته کم یا ناکافی بوده است.
- کودک دوست دارد با کسی یا چیزی بازی کند و نمیخواهد چیزی (مثل غذا خوردن) مانعش شود.
7. مسائل پزشکی
همانطور که بزرگسالان در هنگام بیماری ممکن است اشتهای خود را از دست بدهند، کودکان هم ممکن است در اثر بیماری میلی به غذا خوردن نداشته باشند.
برخی از مسائل پزشکی که ممکن است باعث بی اشتهایی یا امتناع کودک نوپا از خوردن شود عبارتند از:
- دندان درآوردن
- یبوست
- عفونت ویروسی، آلرژی یا هر بیماری دیگری که باعث گلودرد یا تب شود.
- حساسیت غذایی مانند بیماری سلیاک (واکنشی به گلوتن که پروتئین موجود در گندم، جو و چاودار است)
- ریفلاکس معده به مری یا ریفلاکس مزمن اسید
- ازوفاژیت ائوزینوفیلیک (تجمع یک گلبول سفید خاص در مری _احتمالاً به دلیل آلرژی/حساسیت غذایی یا ریفلاکس اسید_ که منجر به اختلال در بلع، استفراغ، سوزش سر دل و درد قفسه سینه و معده میشود.)
8. اختلال خوردن اجتنابی یا محدودکننده
اختلال خوردن اجتنابی (ARFID) نوعی اختلال در خوردن است که کودک مبتلا به آن، مقدار یا انواع غذایی که میخورد را محدود میکند و نتیجه آن کموزنی و کندی رشد و روند تکامل کودک است.
چیزی که ARFID را از مسائل غذایی معمولی متمایز میکند این است که کودکان مبتلا به این اختلال، مصرف غذا را تا حدی محدود میکنند که مقدار مناسبی کالری مصرف نمیکنند. داشتن انرژی کمتر نسبت به همسالان در کودکان مبتلا امری رایج است.
حداقل 5 درصد از کودکان و نوجوانان مبتلا به ARFID هستند. بر خلاف برخی دیگر از اختلالات خوردن، کودکان مبتلا به ARFID ظاهر جسمی معمولی دارند.
علل ARFID میتواند شامل موارد زیر باشد:
- عدم علاقه به غذا
- احساس سیری سریع
- بیزاری حسی از غذا، به این معنی که کودک غذای کافی میخورد اما انتخابهای خود را فقط به موارد خاصی محدود میکند.
- مشکلات معده یا دستگاه گوارش مانند بیماری سلیاک یا بیماری التهابی روده
- ترس از بیماری، خفگی، حالت تهوع یا آلرژی به این دلیل که کودک خودش آن را تجربه کرده یا شاهد این اتفاقات برای فرد دیگری بوده است.
9. میانوعدههای نابههنگام
خوردن میانوعده نزدیک به زمان خوردن وعدههای غذایی اصلی باعث سیری و کاهش اشتهای کودک میشود.
10. واکسیناسیون
واکسنها معمولاً روال زندگی معمول کودک را تغییر میدهند؛ برخی از آنها با تب و کاهش اشتها همراه هستند اما پس از مدتی شرایط عادی خواهد شد.
چطور میتوانم به افزایش اشتهای کودکم کمک کنم؟
درصورتیکه بی اشتهایی کودک ناشی از بیماری و مسائل پزشکی نباشد، میتوانید با استفاده از راهکارهای زیر به افزایش اشتهای او کمک کنید:
1. ظاهر غذاهای جدید مشابه غذاهای آشنا باشد!
اگر کودکتان نئوفوبیا دارید، برای حل این مشکل سعی کنید غذاهای جدید را در حجم کمتری به کودک معرفی کنید و غذا ظاهری مشابه غذاهای قبلی داشته باشند. مثلاً اگر کودک پوره هویج را قبلاً خورده، این بار سیبزمینی را بهصورت پوره به او بدهید.
2. معرفی مستمر غذاهای جدید در مقدار کم
به کودک خود غذاهای جدید را بهصورت مستمر و در مقدار کم معرفی کنید. اگر کودک غذای جدید را دوست نداشت، اصراری به خوردن آن نکنید و با فاصله زمانی (مثلاً یک هفته بعد) مجدد همان غذا را به او بدهید.
3. توجه به مواد غذایی مورد علاقه کودک
سعی کنید در هر وعده غذایی، حداقل یک ماده غذایی که کودک به خوردن آن علاقه دارد قرار دهید.
4. داشتن زمانبندی برای وعدهها و میانوعدهها
زمانبندی مشخصی برای غذا دادن به کودک داشته باشید؛ در نتیجه وقتی کودک گرسنه است به او غذا میدهید و کودک هم به این برنامه غذایی عادت خواهد کرد.
5. به کودک فرصت کشف غذا بدهید!
یکی از مهمترین مواردی که به افزایش اشتها و میل به غذای کودک کمک میکند این است که به او اجازه دهید غذای خود را کشف کند یا حتی با آن بازی کند. استفاده از روش «تغذیه مستقل کودک (Baby-led Weaning)» که فرصت لمس غذا را به کودک میدهد، کمککننده است.
6. ظاهر جذاب غذاها کمککننده است!
سعی کنید غذای کودک تا حد امکان جذاب و سرگرمکننده به نظر برسد؛ برش دادن غذا به شکل کوکی یا تبدیل یک بشقاب سبزیجات به شکلی کارتونی میتواند کمککننده کند.
7. محدود کردن مصرف شیر و آبمیوه
برخی کودکان نوپا مقدار زیادی شیر یا آبمیوه مینوشند که میتواند آنها را سیر کند؛ به حدی که هنگام صرف غذا گرسنه نباشند. سعی کنید از آب به عنوان نوشیدنی بین وعدههای غذایی استفاده کنید تا نوشیدن موجب سیری کودک نشود.
8. موقع غذا، تلویزیون و موبایل ممنوع!
عوامل حواسپرتی مانند تلویزیون و تلفن همراه را در طول وعدههای غذایی حذف کنید تا تمرکز کودک بر غذا خوردن باشد.
9. غذا خوردن فرصتی برای دورهمی خانوادگی است!
صرف غذا را به یک دورهمی لذتبخش خانوادگی تبدیل کنید. با کودک صحبت کنید و میز غذا را به مکانی امن و مشارکتی تبدیل کنید.
10. با کودکتان آشپزی کنید!
از کودکتان در آماده کردن غذا و آشپزی کمک بخواهید؛ وسایل آشپزی بیخطر به او بدهید، از او بخواهید مواد غذایی را با هم مخلوط کند یا چاشنی به غذا اضافه کند.
11. از تنوع غذایی غافل نشوید!
سعی کنید غذاهای متنوعی به کودک خود بدهید تا هم برایش جذاب باشد و هم انرژی و مواد مغذی مورد نیاز بدن اون تأمین شود.
12. الگوی خوبی برای کودکتان باشید!
کودکان از مادر، پدر، خواهران و برادران خود تقلید میکنند. سعی کنید الگوی خوبی باشید و از خوردن غذاها لذت ببرید تا کودکتان هم همین حس را موقع غذا خوردن داشته باشد.
13. برنامه غذایی باید متناسب با شرایط کودک باشد!
اگر کودک معمولاً شبها خسته است و خوب غذا نمیخورد، سعی کنید برای وعده ناهار غذای کاملتری به او بدهید و غذای مختصرتری برای شام او آماده کنید.
14. چرخه استرس و فشار را متوقف کنید!
وقتی کودک غذا نمیخورد، پدر و مادر دچار استرس شده و به کودک فشار میآورند. کودک دچار استرس میشود و بیش از قبل از غذا خوردن اجتناب میکند و این چرخه ادامه پیدا میکند.
از به کار بردن شیوههای زیر برای افزایش اشتهای کودک خود پرهیز کنید: – برای غذا خوردن به کودکتان اصرار یا التماس نکنید. اصرار بیش از حد منجر به لجبازی یا غذا نخوردن برای جلب توجه میشود. – به فرزندتان برای غذا خوردن رشوه ندهید و به او در ازای غذا خوردن امتیازاتی مثل پارک رفتن ندهید. – برای تشویق کردن کودک به غذا خوردن از روشهای عجیب مثل دنبال کردن و قاشق قاشق غذا دادن در طول روز (حتی بهعنوان بازی) استفاده نکنید. – فرزندتان را به خاطر غذا نخوردن تنبیه نکنید یا از او نخواهید که تا زمانی که بشقابش خالی نشده سر میز بماند. |
چه زمانی باید به پزشک متخصص اطفال مراجعه کنم؟
مقدار غذایی که کودک میخورد ممکن است روز به روز متفاوت باشد؛ ممکن است بعضی روزها خیلی غذا بخورد و بعضی روزها مثل یک پرنده کوچک غذای کمی بخورد. به طور کلی، کودکان نوپا با توجه به سن، قد و میزان فعالیت، روزانه به حدود 1000 تا 1400 کالری نیاز دارند. در صورتی که میانگین غذا خوردن کودک در طول هفته مناسب و کافی است، جای نگرانی نیست و نباید بهخاطر غذا نخوردن کودک در یک روز نگران باشید. اما اگر کودک شما در بازه یک هفته غذا نمیخورد یا کم غذا میخورد، با پزشک مشورت کنید.
اگر علایق کودک نوپای شما افراطی به نظر میرسد، ممکن است نشانهای از مشکلات پردازش حسی باشد. کودکانی که مشکلات حسی مرتبط با غذا دارند، ممکن است فقط غذاهایی را بخورند که مثلاً نرم است یا رنگ خاصی دارد. مسائل حسی ممکن است منجر به مشکلاتی در تغذیه شود. بنابراین اگر مشکوک هستید فرزندتان مشکل حسی دارد، با پزشک مشورت کنید.
بهطورکلی، علائمی که نشان میدهد غذا خوردن کودک شما نیاز به ارزیابی توسط پزشک دارد عبارتند از:
- کاهش وزن یا عدم افزایش وزن در یک دوره ششماهه
- محدودیت غذاهایی که کودک میخورد به 20 مورد یا کمتر
- امتناع از خوردن در طول دو یا سه روز
- واکنش عاطفی شدید به برخی غذاها
- امتناع از خوردن برخی گروههای غذایی مانند لبنیات
- نق زدن مداوم در هنگام صرف غذا
- استفراغ
- علائم زردی مانند زردی پوست
آیا بی اشتهایی کودک میتواند خطرناک باشد؟
بیاشتهایی مداوم در کودکان میتواند خطرناک باشد. این مشکل میتواند منجر به بروز علائم شدیدی شود که در ادامه گفته شده است:
– اختلالات رشد: کاهش اشتها میتواند تأثیر منفی بر روند رشد، وزن گیری و توسعه تواناییهای کودک مثلاً در راه رفتن و استفاده از دستها داشته باشد.
– اختلالات استخوانی: کمبود تغذیه به دلیل بیاشتهایی میتواند به آسیب به استخوانها و افزایش شکنندگی آنها منجر شود و حرکات کودک را دچار مشکل کند.
– آسیب جدی به ارگانهای اساسی: بیاشتهایی میتواند به قلب و سایر ارگانهای مهم بدن او آسیب برساند.
– مشکلات گوارشی: بی اشتهایی کودک میتواند به مشکلاتی مثل یبوست منجر شود.
– خطر مرگ: در موارد شدید، بیاشتهایی میتواند به مشکلات جدی سلامتی و حتی مرگ کودک منجر شود.
اگر کودک شما دچار بیاشتهایی است، بهتر است با متخصص اطفال مشورت کنید تا علت اصلی را تشخیص داده و درمان مناسب را تجویز کند.
بهترین غذاها برای کودکان بی اشتها کدامند؟
علاوه بر راهکارهایی که برای حل مشکل بی اشتهایی کودک مطرح شد، استفاده از مواد غذایی که در ادامه گفته شده هم کمککننده است:
1. مواد غذایی با طعم ترشی
مصرف ترشی اشتها را زیاد میکند؛ بنابراین، میتوانید در غذای کودک خود از آبلیمو و آلو استفاده کنید.
2. ادویهها
ادویههایی مثل زردچوبه، زنجبیل و دارچین علاوه بر خواص غذایی مفیدی که دارند، با تحریک ترشح بزاق و اسیدهای گوارشی باعث گرسنگی کودک میشوند.
3. سبزیجات معطر
گیاهان معطر مثل نعنا، ریحان، گشنیز و آویشن میتوانند به افزایش اشتهای کودک کمک کنند.
4. مواد غذایی اشتهاآور
سیب زمینی، نان سبوسدار، ماهی، تخممرغ، میوههای تازه و سبزیجات مواد غذایی اشتهاآور هستند و میتوانید آنها در وعدههای غذایی کودکتان بگنجانید.
حرف آخر
نئوفوبیا یکی از دلایل رایجی است که باعث میشود کودکان نوپا غذا نخورند. این شکل از امتناع غذا معمولاً با گذشت زمان از بین میرود. غذا نخوردن کودک ممکن است ناشی از مسائل حسی، کمبود اشتها و ترجیحات مختلف طعم غذا باشد. کودکی که خسته است با حواسش پرت است هم ممکن است از غذا خوردن اجتناب کند. همه این موارد با نکاتی که گفته شد عموماً قابل حل است. تنها درصورتیکه کودک به دلیل مسائل پزشکی یا اختلال خوردن اجتنابی غذا نمیخورد، لازم است بررسیهای لازم توسط پزشک متخصص صورت گیرد.
اگر تجربهای از بی اشتهایی کودک و راهحلهای مؤثر برای آن دارید؛ در بخش نظرات منتظر خواندنشان هستیم.