شاید شما هم تجربه کرده باشید که بعد از خوردن یک ماده غذایی رفتار کودکتان تغییر کرده است؛ مثلاً متوجه شوید که کودکتان بعد از خوردن مواد غذایی شیرین از دیوار راست بالا میرود! یا وقتی که خوراکی حاوی رنگ مصنوعی میخورد پرخاشگری میکند!
نقش تغذیه بر رشد جسمی و ذهنی کودک ازجمله رشد و تکامل مغز، وزنگیری، تقویت سیستم ایمنی و تقویت هوش و خلاقیت کودک موضوعی غیرقابل انکار است. اما سؤال مهم اینجاست که آیا تغذیه بر عملکرد شناختی و رفتار کودک هم اثرگذار است؟
در این مطلب به شما خواهیم گفت که آیا تجربه شما درخصوص نقش تغذیه در رفتار کودک به نتایج مطالعات نزدیک است یا خیر و چه راهکارهای تغذیهای برای بهبود رفتار کودکتان وجود دارد.
آیا تغذیه می تواند بر رفتار کودکم تاثیر بگذارد؟
رفتار کودک و غذا ارتباط نزدیکی با هم دارند. مطالعات نشان میدهد که برخی غذاها میتوانند باعث یا حداقل بدتر شدن مشکلات رفتاری مانند ADHD و سایر اختلالات یادگیری شوند.
قندها و غذاهای فرآوریشده سرشار از قند، کربوهیدراتهای تصفیهشده و افزودنیهای مصنوعی مانند رنگها و نگهدارندهها ممکن است به تشدید بیشفعالی و سایر مشکلات رفتاری کمک کنند. بر اساس اعلام سرویس سلامت ملی انگلستان، پژوهشها حاکی از ارتباط احتمالی برخی از رنگهای مصنوعی مورد استفاده در مواد غذایی و مشکلات بیشفعالی در کودکان است.
چطور می توانم از طریق تغذیه، رفتار کودکم را بهبود بخشم؟
گنجاندن غذاهایی که منجر به بهبود رفتاری میشوند در رژیم غذایی و پرهیز از آنهایی که معمولاً باعث رفتار بد میشوند، میتواند تفاوت قابل توجهی در رفتار بسیاری از کودکان ایجاد کند. شکر، مواد افزودنی غذایی و کافئین اغلب مقصر مشکلات رفتاری در کودکان شناخته میشوند؛ بنابراین تا حد امکان باید از مصرف آنها اجتناب شود.
دادن وعدههای غذایی و میانوعدههای منظم در زمانهای ثابت در طول روز به کودک نوپا هم اهمیت زیادی دارد. حذف وعدههای غذایی میتواند بر خلقوخو و رفتار آنها تأثیر منفی بگذارد.
دادن انواع غذاهای سالم در هر وعده غذایی به کودک که هم شامل غذاهای مورد علاقهاش که قبلاً خورده باشد و هم شامل غذاهای جدید باشد نیز در فتار کودک بیتأثیر نیست. غذاهایی را که کودک نوپایتان در ابتدا نمیخورد، دوباره معرفی کنید تا طعمهای جدید را بپذیرد.
چه غذاهایی برای آرامش و تمرکز کودک مفید هستند؟
واضح است که برخی از غذاها باعث ایجاد مشکلات رفتاری میشوند؛ اما خبر خوب این است که برخی غذاها واقعاً میتوانند این مشکلات را بهبود بخشند. بهعنوان مثال، طبق WebMD، بهترین غذاها برای افراد مبتلا به ADHD شامل گوشت، آجیل و لوبیا بهمنظور دریافت پروتئین هستند. کربوهیدراتهای پیچیده که در میوهها و سبزیجات تازه یافت میشود نیز برای این کودکان توصیه میشود.
علاوهبراین، شواهدی وجود دارد که نشان میدهد مکملهای ویتامین D و امگا 3 میتوانند به مسائل خلقوخو یا توجه در برخی از کودکان آسیبپذیر کمک کنند. مکملهای امگا 3 ممکن است توجه در ADHD و تحریکپذیری در اوتیسم را بهبود بخشد. شواهدی وجود دارد که نشان میدهد امگا 3 میتواند خلقوخو را بهبود بخشد و اضطراب را در افراد مبتلا به این مشکلات کاهش دهد، اما این شواهد بیشتر مربوط به مطالعات درخصوص بزرگسالان است. امگا 3 در ماهی سالمون، ماهی تن، گردو و روغن زیتون وجود دارد.
ویتامین D ممکن است به کاهش تحریکپذیری و بیشفعالی در کودکان اوتیستیک کمک کند. همچنین ممکن است بیتوجهی را در کودکان مبتلا به ADHD بهبود بخشد، به خصوص اگر دچار کمبود باشند این ویتامین باشند.
اطمینان حاصل کنید که کودک نوپای شما به مقدار کافی آهن و روی کافی دریافت میکند، زیرا کمبود آنها ممکن است به مشکلات توجه و خلقوخوی کودک منجر شود.
چه غذاهایی می توانند باعث بروز رفتارهای نامناسب در کودکان شوند؟
درحالیکه تغییر رژیم غذایی کودک ممکن است در ابتدا سخت یا نشدنی به نظر برسد، بسیاری از والدین با مشاهده تغییرات مثبت در رفتار کودک خود احساس آرامش میکنند، چرا که این موضوع میتواند نیاز به دارو و سایر گزینههای درمانی را کاهش دهد. به همین دلیل، والدینی که فرزندانشان دارای اختلالات رفتاری هستند، باید این فهرست را درخصوص محرکهای غذایی رایج مشکلات رفتاری مدنظر داشته باشند:
1. مواد غذایی فرآوریشده و قندها
غذاهای فرآوریشده حاوی قند، رنگ و مواد افزودنی (ازجمله نگهدارندهها) مثل شکلات و بیسکوییتها را در رژیم غذایی کودک محدود کنید و بر یک رژیم غذایی مغذی و کامل تمرکز کنید.
2. لبنیات و مسائل رفتاری
گزارش تغذیه برای مغز (Food for the Brain) نشان میدهد که لبنیات، شایعترین آلرژیزا در بین کودکان است. همچنین، به نظر میرسد غذاهای دارای محصولات لبنی با بیشفعالی مرتبط است. این بدان معنی است که برخی از کودکان پس از مصرف شیر، پنیر، ماست یا سایر مواد غذایی حاوی مقدار زیادی لبنیات رفتاری بیش از حد معمول دارند. کودکانی که به لبنیات حساسیت دارند، اغلب دچار احتقان، نفخ و خستگی میشوند، اما این موارد فقط علائم جسمی هستند. این کودکان ممکن است در اثر مصرف لبنیات، تحریکپذیر، افسرده، مضطرب و در تمرکز ناتوان شوند.
3. گلوتن و تحریکپذیری
گلوتن یکی دیگر از محرکهای غذایی است که میتواند منجر به رفتار نامناسب در کودکان شود. گلوتن بیشتر در گندم یافت میشود، به این معنی که انواع نان، غلات و کراکر حاوی این ماده هستند. به نظر میرسد بیشفعالی و غذای حاوی گلوتن در کودکانی که به این غذا حساسیت دارند، دست به دست هم میدهند. تحریکپذیری و پرخاشگری از دیگر رفتارهایی هستند که گلوتن میتواند باعث تحریک آنها شود.
4. رنگهای خوراکی مصنوعی و بیشفعالی
رفتار نامطلوب کودک و رنگهای خوراکی نیز بیارتباط با هم نیستند. رنگهای خوراکی در بیشتر غذاهای فرآوریشده از جمله غلات، آبمیوه و آبنبات یافت میشود. رنگهایی که به دلیل ایجاد علائم شناخته شدهاند عبارتند از: زرد 5، زرد 6، آبی 1 و قرمز 40. بنابراین، اگر کودک شما بیش از حد فعال است و برای تمرکز دچار مشکل است، ممکن است کاهش مصرف این رنگها در رژیم غذایی او کمککننده باشد.
5. کافئین و عصبیبودن
تحقیقات نشان میدهد که مصرف بیش از حد کافئین ممکن است منجر به سردرد، مشکلات خواب و احساس تحریکپذیری، عصبیبودن یا بیقراری شود.
کافئین در قهوه، چای، نوشابه، نوشیدنیهای انرژیزا و شکلات وجود دارد. اگر یک غذا یا نوشیدنی هم کافئین و هم قند داشته باشد، به احتمال زیاد کافئین، نه قند، باعث بیقراری کودک میشود.
اثر کافئین در کودکان به دلیل جثه کوچک آنها بیشتر از بزرگسالان است. همچنین، برخی از کودکان نسبت به سایرین نسبت به کافئین حساستر هستند و ممکن است اثرات مصرف نوشابه یا شکلات را خیلی سریعتر احساس کنند.
بهترین راه برای تغذیه سالم کودک چیست؟
شناسایی و حذف مواد غذایی حساسیتزا، فرآوریشده و حاوی قند مصنوعی ممکن است به بهبود رفتار در برخی از کودکان کمک کند.
بااینحال، لازم است بدانید که بیشفعالی می تواند دلایل مختلفی از جمله ژنتیک داشته باشد؛ رنگ مواد غذایی احتمالاً تنها بخش کوچکی از این مشکل است و حذف رنگهای غذایی از رژیم غذایی کودک شما لزوماً منجر به بهبود رفتار او نمیشود. ارتباط بین رنگ غذا و بیشفعالی کاملاً مشخص نیست و تحقیقات بیشتری برای تأیید آن مورد نیاز است.
همچنین، مطالعات نشان میدهد که عادات غذایی منظم بهترین راه برای اطمینان از عملکرد ذهنی و رفتاری مطلوب کودکان است.
اگر فکر میکنید رژیم غذایی فرزندتان بر رفتار او تأثیرگذار است، بهتر است دست به کار شوید و مواد غذایی که به او میدهید و تغییرات رفتاری ناشی از آن را مشاهده و یادداشت کنید و به یک الگوی مناسب مختص فرزندتان دست پیدا کنید. اگر متوجه ارتباط احتمالی بین رنگهای غذا، نوع مواد غذایی و هر چیز دیگری درخصوص تغذیه با رفتار کودک خود شدید، بعد از مشورت با پزشک، در رژیم غذایی کودکتان تغییراتی ایجاد کنید.
حرف آخر
رژیم غذایی میتواند بر توانایی شناختی و رفتار کودکان تأثیرگذار باشد. ترکیب مواد مغذی و الگوی وعده غذایی میتواند اثرات مفید یا نامطلوبی در کوتاهمدت یا بلندمدت داشته باشد.
نکته کلیدی تمرکز بر یک رژیم غذایی متعادل و مغذی با حداقل غذاهای فرآوریشده و قندهای افزوده است. شناسایی و حذف مواد غذایی حساسیتزا که علاوه بر مشکلات جسمی، ممکن است منجر به اختلالات رفتاری هم بشوند، اطمینان از تغذیه کافی و حفظ یک برنامه غذایی ثابت، همگی میتوانند به بهبود رفتار کودک نوپا از طریق رژیم غذایی کمک کنند.
در آخر اینکه مشاوره با یک متخصص اطفال یا متخصص تغذیه میتواند برای بهینهسازی رژیم غذایی کودک نوپا به شما کمک کند و بهتر است هر تصمیمی برای تغییر در رژیم غذایی را با پزشک در میان بگذارید.
تجربه شما از نقش تغذیه در رفتار کودک چیست؟ آیا پیش آمده که کودکتان بعد از خوردن یک ماده غذایی رفتارش تغییر کند؟
منابع:
https://www.brainbalancecenters.com/blog/common-food-triggers-of-behavioral-issues
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15522161/
https://www.tewv.nhs.uk/about-your-care/conditions/adhd/diet/
https://actikid.com/blogs/news/10-ways-diet-can-improve-behaviour-in-children-1
https://www.bda.uk.com/resource/diet-behaviour-and-learning-children.html