یبوست یکی از مشکلات شایع از کودکی تا بزرگسالی است. کودکانی که غذای جامد میخورند با توجه به عوامل مختلفی مانند حجم غذا، نوع غذا، میزان تحرک و مصرف مایعات ممکن است دچار یبوست شوند. البته نوزادان هم ممکن است به یبوست مبتلا شوند که ضروری است بررسیهای لازم توسط پزشک صورت گیرد.
یبوست در کودکان موضوعی جدی و قابل توجه است؛ کودکان ممکن است نتوانند دلایل ناراحتی خود را مانند بزرگسالان به راحتی و به سرعت بیان کنند. همین موضوع باعث میشود که یبوست در کودکان دیرتر تشخیص داده شود. اما ضروری است با توجه به علائمی که در ادامه گفته خواهد شد، بررسیهای لازم توسط پزشک در همان مراحل اولیه بیماری صورت گیرد.
چرا کودکم یبوست دارد؟
به طور کلی دلایل یبوست کودک شامل موارد زیر است:
- استرس وارد کردن و فشار به کودک برای خوردن غذا
اضطراب و فشار به کودک برای غذا خوردن، نه تنها موجب خوش غذایی نخواهد شد؛ بلکه ممکن است عواقبی مانند یبوست در پی داشته باشد.
- مصرف غذاهای کمفیبر
تنوع غذایی و استفاده از میوه و سبزیجات، جو دوسر، نانهای سبوسدار و… علاوه بر اینکه موجب تشویق کودک به غذا خوردن و دریافت مواد مغذی و انرژی لازم بدنش میشود، باعث میشود که دفع کودک منظم باشد و احتمال یبوست کاهش یابد.
- مصرف مکرر غذاهای دیرهضم
مصرف مداوم موز سفت، برنج، نان سفید، سیبزمینی، ماست، پنیر و پاستا که دیرهضم هستند منجر به یبوست کودک میشود. استفاده از این مواد غذایی لازم است همراه با مواد غذایی دارای فیبر و ملین باشد.
- مصرف کم مایعات
کودک خود را تشویق کنید که زیاد آب بخورد. همچنین، اجازه دهید کودکان حتی در وسط غذا هم آب بخورند؛ آب خوردن وسط غذا مشکلی برای سلامت کودک ایجاد نمیکند.
- مصرف برخی داروها
استفاده از برخی داروها و مکملها مثل آهن ممکن است منجر به یبوست کودک شود.
- بازیگوشی و نرفتن به دستشویی
گاهی اوقات کودکان وقتی مشغول بازی یا تماشای کارتون هستند، تمایلی به دستشویی رفتن ندارند. همچنین، ممکن است کودک تمایلی به استفاده از توالت در خارج از منزل نداشته باشد. همه این موارد میتواند منجر به یبوست شود.
- ارث
کودکانی که خانوادهشان عموماً یبوست را تجربه میکنند، بیشتر در معرض ابتلا به یبوست به دلایل ژنتیکی هستند.
- استفاده از شیر خشک
شیر خشک عامل یبوست در بسیاری از نوزادان و کودکان است. درصورتیکه یبوست ناشی از شیر خشک ادامه یابد، لازم است نوع شیر خشک مصرف تغییر کند.
- زود از پوشک گرفتن
تحت فشار قرار دادن کودک برای از پوشک گرفتن یکی از دلایل متداول اضطراب در کودکان و در نتیجه یبوست، شبادراری، ناخن جویدن و… است. پوشک گرفتن باید با دقت زیاد، صبر و حوصله و صرف زمان کافی صورت بگیرد. در مواردی ممکن است کودک برای مقابله با شما لجبازی کرده و از رفتن به توالت خودداری کند.
زمان از پوشک گرفتن به سن کودک، شرایط او و شرایط خانواده بستگی دارد. همچنین، در طول مدت از پوشک گرفتن کودک، باید حمایتکننده باشید، سر کودک خود فریاد نزنید و او را تنبیه نکنید.
- رژیم غذایی غلط
درصورتیکه کودک اشتها نداشت، از دادن مواد غذایی نامناسب مثل چیپس، بستنی و… آن هم در حجم زیاد خودداری کنید؛ چرا که ممکن است منجر به یبوست شود.
- بدغذایی
درصورتیکه کودک شما بدغذاست، برای جبران غذا نخوردن به او شیر ندهید. شیر خوردن زیاد هم میتواند منجر به مشکلات گوارشی در کودکان بشود.
- تغییر در برنامه روزمره کودک
کودکان همانند بزرگسالان ممکن است در اثر سفر رفتن، گرم شدن هوا و… که منجر به تغییر برنامه روزمره آنها میشود دچار یبوست شوند.
- بیماریها
علاوه بر موارد فوق، یبوست ممکن است ناشی از کمکاری تیروئید، بیماری سلیاک، دیابت، اختلالات کلسیم و آلرژیهای غذایی (مثل حساسیت به شیر گاو) باشد. تشخیص این موارد بر عهده پزشک است.
چطور می توانم یبوست کودکم را درمان کنم؟
استفاده از مواد غذایی فیبردار و ملین مثل آلو، گلابی، هلو، نخود سبز و گوجه فرنگی میتواند در رفع یبوست کودک مؤثر باشد. همچنین، اگر چه خوردن آبمیوه برای کودکان به دلیل قند بالا چندان توصیه نمیشود، اما میتوان از آبمیوههای طبیعی به عنوان یک راهکار درمانی خانگی برای یبوست بهره برد.
با توجه به اینکه کمبود آب از جمله دلایل یبوست کودک است، نوشیدن آب میتواند به رفع یبوست کودک کمک کند. ذکر این نکته ضروری است که به کودکان زیر شش ماه نباید آب بدهید؛ نوزادان زیر ششماه برای رفع تشنگی و کمبود آب بدنشان باید شیر بخورند.
تحرک داشتن و جنبوجوش هم برای درمان یبوست کودک مفید است. بنابراین، کودکتان را تشویق کنید که تحرک بیشتری داشته باشد، او را به پارک ببرید و اجازه دهید جنبوجوش داشته باشد و با او بازیهای پرتحرک انجام دهید.
ماساژ شکمی در جهت عقربههای ساعت هم روش مناسبی برای کمک به دفع در کودکان است؛ ماساژ به دفع گاز و تحرک روده کمک میکند. برای ماساژ میتوانید از روغن زیتون هم استفاده کنید.
درصورتیکه راهکارهای فوق در مدت کوتاهی به رفع یبوست کمک نکرد، لازم است درمان دارویی زیر نظر پزشک شروع شود. نکته بسیار مهم این است که درمان دارویی یبوست در صورت تشخیص پزشک فرایندی زمانبر است. برخلاف تصور عموم مبنی بر این که داروها منجر به تنبلی روده میشوند، قطع خودسرانه و ناگهانی داروهای یبوست ممکن است باعث تنبلی روده شود. داروی یبوست تنها موجب آبکی شدن مدفوع و تسهیل خروج آن از روده میشود.
چه زمانی باید به پزشک متخصص اطفال مراجعه کنم؟
یکی از دغدغههای مهم پزشکان دستکم در کشور ما این است که والدین با نشانههای یبوست آشنا نیستند. اگر کودکی هر روز دفع ندارد، لزوماً به معنای یبوست نیست. اگر کودک هر چند روز یکبار دفع مدفوع نرم دارد، یبوست محسوب نمیشود. در حالی که اگر کودک هر روز دفع مدفوع داشته باشد، در حالات زیر یبوست تشخیص داده میشود:
- مدفوع سفت و خشک است.
- ابتدای مدفوع (حدود یک سانتیمتر ابتدایی) سفت و بقیه مدفوع نرم است.
- مدفوع کلوخی (گلوله گلوله) است.
- توده مدفوع بزرگ است.
درصورتیکه کودک بهصورت مداوم دارای شرایط فوق است، در اولین فرصت باید به پزشک مراجعه کنید تا درمان از مراحل اولیه بیماری آغاز شود. اگرچه، در بسیاری موارد تنها با راهکارهای خانگی و طی چند روز یبوست کودک ممکن است درمان شود.
علاوه بر موارد گفتهشده، علائم زیر هم میتوانند نشاندهنده یبوست در کودکان باشند:
- کودک برای دفع زور میزند، دفع دردناک است یا شقاق مقعد دارد.
- کودک از دفع امتناع میکند (عدم تمایل به دستشویی رفتن، عدم تمایل به نشستن روی صندلی، پا کوبیدن، گریه کردن و…)
- گاهی رگههای خونی بر روی مدفوع دیده میشود.
- لباس زیر کودک آغشته به مدفوع میشود.
- کودک شکمدرد مزمن دارد.
- کودک ترس از دفع و توالت رفتن دارد.
آیا یبوست می تواند خطرناک باشد؟
درصورتیکه یبوست در مراحل اولیه تشخیص داده نشده و درمان نشود، ممکن است منجر به موارد زیر شود که قابل توجه هستند:
- بیاختیاری مدفوع
- خارج شدن آب از مقعد
- بدخوابی
- عفونت ادراری
- اختلال رشد و بدغذایی
- دلدرد مزمن
- بیاشتهایی
- تهوع و دورههای استفراغ
- بدخلقی، بهانهگیری و بیقراری
- شقاق مقعد
- گشاد شدن روده بزرگ
- گوشهگیر شدن کودک و فرار از شرکت در دورهمیها و تفریحات اجتماعی
چه غذاهایی برای یبوست کودک مفید هستند؟
بهصورت کلی استفاده از غذاهای دارای فیبر و ملین و نوشیدن آب کافی برای جلوگیری از یبوست یا درمان یبوست در کوتاهمدت مفید هستند. ازجمله غذاهای مفید برای یبوست کودک به شرح زیر است:
- نوشیدن آب جوشیده ولرم بهخصوص در صبح
- نانهای سبوسدار مثل سنگک، نان تست سبوسدار، نانهای محلی سبوسدار و نانهایی که سبزیجات دارند
- جو دوسر
- قاطیپلو (سبزی پلو، لوبیا پلو و…)
- آب (بیشتر برای کودکان بالای یک سال)
- میوههای ملین مثل آلو، هلو، طالبی، هندوانه، انجیر و گلابی
- کاهو
- روغن زیتون در غذا
حرف آخر
یبوست در کودکان ممکن است با رعایت چند نکته ساده در خانه درمان شود. اما درصورتیکه کودک بهطور مداوم یبوست را تجربه میکند، ضروری است هر چه سریعتر به پزشک مراجعه کنید. توجه داشته باشید که پیامدهای یبوست مزمنی که درمان نشود ممکن است بسیار جدی باشد؛ از آن جمله میتوان به آسیب به دستگاه گوارش یا عفونتهای ادراری اشاره کرد.
شما چه تجربهای از یبوست در کودک دارید؟ در بخش نظرات منتظر خواندنشان هستیم.