نگرانی همیشگی والدین درخصوص میزان رشد و تغذیه کودک گاهی باعث میشود که خودسرانه به کودکشان مکملهایی بدهند که در نهایت موجب پیامدهای منفی و حتی غیرقابل جبران بر بدن او میشود. مصرف مکمل های غذایی کودکان بر اساس دستورالعملهایی باید صورت گیرد که بر اساس استانداردهای جهانی تهیه شدهاند.
در این مطلب همه نکات مهم درخصوص مصرف مکملها را به شما خواهیم گفت و خیالتان را راحت خواهیم کرد که با رعایت چه نکاتی، مواد مغذی لازم از طریق مکملها را برای بدون کودکتان تأمین کنید.
آیا کودکم به مکمل های غذایی نیاز دارد؟
بر اساس دستورالعمل وزارت بهداشت، لازم است کودکان زیر دو سال مکملهای غذایی شامل آهن و ویتامین آد مصرف کنند تا در معرض کمبود آنها قرار نگیرند؛ میزان مصرف این مکمل های غذایی کم و اصطلاحاً نگهدارنده یا دوز پیشگیری است.
آهن
مصرف مکمل آهن در کودکان زیر دو سال برای رشد مغز، تقویت سیستم ایمنی، بهره هوشی و رشد مناسب قدی ضروری است. کمخونی ناشی از فقر آهن باعث بیاشتهایی، بدخوابی و بدخلقی بچهها میشود.
تفاوتی بین نوزادانی که با شیر مادر تغذیه میشوند و شیرخواران شیرخشکی در دریافت آهن وجود ندارد و دستورالعمل وزارت بهداشت برای مصرف آهن در هر دو گروه یکسان است.
ویتامین دی
ویتامین دی نقش مهمی در همه اعضای بدن ازجمله جذب کلسیم، عملکرد ایمنی، محافظت از استخوانها و عضلات و سلامت قلب دارد و مصرف آن از بدو تولد (سه تا پنج روزگی) توصیه میشود.
به دلایل زیر نور آفتاب نقش زیادی در تأمین ویتامین دی ندارد:
– آسیبرسان است.
– به دلیل غبار و آلودگی به بدن نمیرسد.
– شیشه، کرم ضد آفتاب و لباس مانع جذب ویتامین دی است.
ویتامین آ
ویتامین آ نقش مهمی در سلامت پوست، سیستم ایمنی، خونسازی و سلامت چشم دارد. مصرف ویتامین آ مانند ویتامین دی از بدو تولد شروع میشود و تا دوسالگی ادامه دارد.
مهم: هرگز بدون مشورت با پزشک و بهغیر از موارد یادشده، خودسرانه به کودکتان مکمل ندهید. راهکار مشکلاتی مانند بدغذایی کودک لزوماً مصرف مکمل های غذایی نیست. |
درخصوص ویتامینهای دیگر مانند ویتامین سی که جذب آهن را بالا میبرد توصیه میشود که مواد غذایی حاوی این ویتامین مثل مرکبات، کیوی، بروکلی، توتفرنگی، گوجهفرنگی و فلفل را در برنامه غذایی کودک خود بگنجانید.
کودکان بالای دو سال که از همه گروههای غذایی میخورند، نیازی به مکملها بهجز دوز پیشگیری آهن و ویتامین دی ندارند. تنها کودکانی نیاز به سایر مکملها دارند که:
- به منابع غذایی کافی دسترسی ندارند.
- بدغذا هستند و یک گروه غذایی را بهطور کامل نمیخورند.
- به دلیل بیماری، دریافت غذاییشان محدود شده است.
- سوءتغذیه یا تأخیر در رشد دارند.
در این شرایط بر اساس نظر متخصص ممکن است مکمل غذایی برای کودک تجویز شود.
چه نوع مکمل های غذایی برای کودکم مناسب است؟
بهغیر از مکملهای آهن و آد نیاز به مصرف هیچ مکمل دیگری بدون تجویز پزشک وجود ندارد. بهعنوان مثال، مصرف زینک که استفاده خودسرانه آن بسیار رایج است، تنها با تجویز پزشک در مواردی مثل سوختگی شدید ناحیه پوشک، اسهال، عفونتهای تنفسی و… ضروری است؛ در غیر اینصورت، نیازی به مصرف زینک نیست و مصرف طولانیمدت آن عوارضی مانند کمخونی به دنبال دارد.
درخصوص میزان مصرف مکملها، اعدادی به صورت عمومی در دستورالعمل وزارت بهداشت اعلام شده که برای کودکان سالم است؛ یعنی کودکانی که کمخونی یا کمبود ویتامین ندارند. بنابراین، اگر کودکتان کمخونی یا کمبود ویتامین دارد، به این اعداد توجه نکنید.
مصرف مکمل آهن
به شیرخوارانی که با وزن مناسب و سالم متولد شدهاند، از پایان ششماهگی تا پایان دوسالگی روزانه یک میلیگرم آهن المنتال (خالص) به ازای هر کیلوگرم وزن کودک داده میشود. 15 قطره در روز حداکثر میزان قطره آهن برای کودک است.
مقدار آهن موجود در مکملهای رایج موجود در بازار با هم متفاوت است و باید در هنگام مصرف به این نکته توجه داشت تا مقدار کافی آهن برای بدن کودک تأمین شود.
ویتامین آد
از روز سوم تا پنجم تولد تا دوسالگی کودک، مصرف ویتامین AD ضروری است. قابل توجه است که نیازی به مصرف مولتیویتامین مگر در موارد خاص نیست.
قطره AD باید حاوی 400 واحد ویتامین D و 1500 واحد ویتامین A باشد.
اگرچه دوز ویتامین آ ۱۵۰۰ واحد از بدو تولد تا دوسالگی است، در مناطقی که کمبود شدید ویتامین آ وجود دارد، میزان مصرف به شرح زیر است:
– کودکان شش تا دوازده ماه هر شش ماه یک بار: قرص ۱۰۰ هزار واحدی
– کودکان یک تا پنج سال هر شش ماه یک بار: قرص ۲۰۰ هزار واحدی
برای مکملهای غذایی گفتهشده جایگزینی وجود ندارد؛ بنابراین سویق، شیره انگور و… را جایگزین مصرف مکملها نکنید. |
کدام برند مکمل های غذایی کودک بهتر است؟
فرقی بین برندهای مختلف مکمل نیست. آنچه مهم است مصرف مکمل به میزان مناسب است. بهعنوان مثال، اگر پزشک تشخیص داده که کودک روزانه باید ۱۵ میلیگرم آهن دریافت کند؛ اگر در هر سیسی قطره ۷ میلیگرم آهن باشد، باید دو سیسی به کودک قطره داده شود.
قطره خارجی بهتر است یا ایرانی؟
هیچ فرقی ندارد. مهم این است که:
- بچه مکمل را دوست داشته باشد.
- به میزان مناسب به کودک مکمل داده شود.
به خاطر داشته باشید مکملهایی که کاملاً خارجی هستند و تحت لیسانس در ایران تولید نمیشوند، بهصورت قاچاق وارد کشور میشوند و در مراکز درمانی و داروخانهها هم توزیع نمیشوند. هرگز از سیسمونیفروشیها یا آنلاینشاپها مکملهای غذایی برای کودک خود تهیه نکنید؛ چرا که شرایط واردات آنها مشخص نیست و ممکن است میزان مکمل در آنها کمتر از حد موردنیاز بدن کودک باشد.
چه زمانی باید به کودکم مکمل غذایی بدهم؟
قطره آهن
خوردن قطره آهن بهطور معمول از ششماهگی شروع میشود. اما مطابق دستورالعمل آهنیاری وزارت بهداشت، شیرخواران با وزن تولد کمتر از 2500 گرم و شیرخواران با وزن تولد بسیار کم (کمتر از 1500 گرم) که در واقع نوزادان نارس هستند و ذخیره آهن کمتری دارند، از هنگام دو برابر شدن وزنشان نسبت به وزن زمان تولد (حدود دوماهگی) باید مصرف مکمل آهن شروع شود و تا پایان دو سالگی ادامه یابد.
اگر تغذیه تکمیلی کودک از چهارماهگی شروع شود، دادن قطره آهن نیز همزمان از همان موقع باید شروع شود.
ایدهآلترین زمان مصرف قطره آهن وقتی است که معده خالی است؛ بهنحویکه نیمساعت قبل و بعد از خوردن آهن، کودک چیزی نخورد.
قطره آهن با شیر مادر تداخل ندارد، ولی باید با فاصله از مصرف شیرخشک و شیر پاستوریزه مصرف شود.
مصرف آهن با کدام مواد غذایی اشتباه است؟
لبنیات و ترکیبات کلسیمدار، چای و قهوه.
قطره آد
شروع مصرف ویتامین آد از سه تا پنجروزگی تا دوسالگی است.
مصرف مکمل های غذایی کودک بعد از دوسالگی
بعد از دوسالگی، تنها دوز پیشگیری آهن و ویتامین دی باید به کودک داده شود.
مطابق دستورالعمل وزارت بهداشت، کودکان سالم بالای دو سال (یعنی کودکانی که کمخونی ندارند)، سه ماه متوالی در طول سال یعنی ۱۲ هفته و هر هفته فقط یک بار باید از دوز پیشگیری استفاده کنند. بعد از ۱۲ هفته باید آهن تا سال بعد قطع شود.
مقدار آهن در هر هفته برای کودکان دو تا پنج سال ۳۰ میلیگرم و برای کودکان شش تا دوازده سال هفتهای ۳۰ تا ۶۰ میلیگرم است.
بعد از دو سالگی به دو روش میتوان به کودک ویتامین دی داد:
- هر دو ماه یک بار یک دوز ۵۰هزار واحدی قرص استفاده شود.
- روزانه شربتی که ۶۰۰ واحد تأمین کند مصرف شود.
3 نکته مهم زمان مصرف مکمل های غذایی کودک
- در هنگام اسهال یا سرماخوردگی لازم نیست قطره آهن، آد یا مولتیویتامین قطع شود. تنها درصورتیکه بچه تب دارد، لازم است قطره آهن را قطع کنید. همچنین، درصورتیکه کودکتان دچار استفراغ شده، مکملها را تا زمان رفع آن قطع کنید.
- بعد از دوسالگی کودک باید مواد موردنیاز بدنش را از غذا دریافت کند؛ بنابراین، نیازی به مصرف مکملها (بجز ویتامین دی و آهن) نیست. اگر کودک بالای دو سال مشکل رشد یا اشتها دارد، با تجویز پزشک ممکن است لازم باشد مکمل مصرف کند.
- زمان دادن مکمل در طول روز بهتر است مشخص باشد و جلو و عقب نشود.
عوارض مصرف بیش از حد مکمل های غذایی در کودکان چیست؟
مصرف خودسرانه مکملهای غذایی عوارضی مانند جهشهای رشدی، اضافهوزن و چاقی کودک را ممکن است در پی داشته باشد.
مصرف زیاد آهن
مصرف بیش از حد آهن در کودکان ممکن است منجر به آسیب به معده، روده و کبد شود و علائم زیر را به دنبال داشته باشد:
- حالت تهوع
- استفراغ
- درد شکم
- اسهال
- خونریزی
درخصوص کودکانی که شیرخشک میخورند و همزمان مکمل آهن مصرف میکنند، لازم است مراقب مسمومیت آهن باشیم.
برخی والدین نگران هستند که با مصرف آهن، دندان کودک سیاه شود. در اینجا لازم است به دو نکته مهم اشاره کنیم:
- اول: نخوردن آهن بر روی رشد مغز بچهها اثرات جبرانناپذیری دارد.
- دوم: میتوانید از قطرههایی استفاده کنید که ترکیباتش در معده باز میشود تا دندان را سیاه نکند.
مصرف بیش از حد ویتامین دی
مصرف بیش از حد ویتامین دی ممکن است منجر به مسمومیت با علائم زیر شود:
- افزایش سطح کلسیم خون
- تهوع و استفراغ
- کندی رشد ذهنی و جسمی
مصرف زیادی ویتامین آ
مسمومیت با ویتامین آ به علت مصرف زیاد آن با علائم زیر همراه است:
- تغییرات در بینایی (تاری دید)
- تورم استخوانها
- زخم دهان
- خشکی و زبری پوست
- سرگیجه و سردرد
مصرف روی
درحالحاضر در ایران دستورالعملی برای مصرف مداوم روی در کودکان نداریم. منبع تأمین روی شامل انواع گوشت، زرده تخممرغ، حبوبات و غلات کامل، مغزدانه و آجیل، سبزیهای سبز تیره و جوانههاست. عوارض مصرف بیمورد روی شامل تهوع، بیاشتهایی، التهاب مری، کمخونی و ابتلا به دیابت است.
حرف آخر
مصرف سه مکمل غذایی آهن، ویتامین آ و د (که ویتامین آد نامیده میشود) برای همه کودکان زیر دو سال ضروری است. بهغیر از اینها هیچ مکمل دیگری بدون تجویز پزشک نباید مصرف شود.
از این سه مکمل تنها آهن و ویتامین دی پس از دوسالگی نیز به صورت محدودتری باید استفاده شود.
به خاطر داشته باشید که در مصرف مکمل های غذایی کودکان آنچه مهم است علاقه کودک به طعم آن و در نتیجه پذیرش خوردن مداوم مکمل و میزان مکمل متناسب با دستورالعملهاست.
در بخش نظرات به ما بگویید پیش آمده که بدون دستور پزشک به کودکتان مکمل بدهید؟
منابع:
1- کانال تلگرام دکتر مهتاب نظری، متخصص کودکان: https://t.me/drnazaripediatrician
2- کانال تلگرام دکتر مینا صافی، متخصص کودکان: https://t.me/drminasafi59
3- کانال تلگرام تغذیه کودک ندا کلکتهچی: https://t.me/neda_kalkatehchi
5- https://www.nhs.uk/conditions/baby/weaning-and-feeding/vitamins-for-children/
6- https://shmu.ac.ir/file/download/download/1667378239-.pdf