خیلی از پدرها و مادرها تصور میکنند که یک کودک چاق مساوی است با یک کودک سالم و یک کودک لاغر حتماً مریض و ناتوان است. این تصور باعث میشود که دائماً به دنبال راهکارهایی برای جبران کمبود وزن کودک خود باشند. نکته مهم اینجاست که در ابتدا باید از کمبود وزن فرزندتان مطمئن شوید و بعد به دنبال اقدامات غذایی و درمانی باشید.
تعیین نرمال بودن وزنگیری کودک تنها بر اساس منحنیهای رشد و زیر نظر مراکز بهداشت و پزشک متخصص باید صورت گیرد. تنها درصورتیکه روند رشد کودک بر اساس تشخیص پزشک مناسب نباشد و وزنگیری کم باشد؛ لازم است به دنبال راهحلهایی برای آن بگردیم. در این مطلب به دلایل کمبود وزن و راهکارهای جبران آن خواهیم پرداخت.
چرا کودکم کمبود وزن دارد؟
کمبود وزن در کودکان بهطورکلی ناشی از سه علت اصلی است:
- کودک، کالری کافی دریافت نمیکند.
- کالری دریافتشده خوب جذب بدن کودک نمیشود.
- بدن کودک بیش از حد کالری میسوزاند.
علاوهبراین، مسائل عاطفی در رشد کودکان مؤثر است؛ سفر طولانی، طلاق والدین، مرگ نزدیکان، اسبابکشی و افسردگی و اضطراب والدین ممکن است بر روی اشتها، خواب و وزنگیری کودکتان مؤثر باشد.
1. عدم جذب کالری کافی
- غذای ناکافی: کودکانی که غذای کافی نمیخورند، عموماً دچار کمبود وزن میشوند. در نوزادان شیرخوار دلایل مختلفی مثل ناتوانی در مکیدن شیر، شیردهی نامناسب یا شقاق سینه ممکن است منجر به نخوردن شیر کافی و کاهش وزنگیری شود.
درمورد کودکانی که غذای جامد میخورند، درصورتیکه حجم یا کیفیت غذایی که کودک دریافت میکند مناسب نباشد، منجر به کمبود وزن او خواهد شد.
انواع بیماریهای ویروسی مانند رزوئلا هم ممکن است منجر به بیاشتهایی و کاهش وزن کودک بشوند.
- مصرف زیاد غذای جامد: برخی والدین تصور میکنند که هر قدر کودک بیشتر غذا بخورد، وزنگیری بهتری خواهد داشت. این در حالی است که حجم غذای کمکی کودک در بازه شش تا ده ماهگی روزانه 150 سی سی است. درصورتیکه کودک بیش از این مقدار غذای جامد مصرف کند، ممکن است به مقدار کافی شیر (که منبع اصلی تغذیه او تا یکسالگی است) نخورد و این موضوع باعث کمبود وزن کودک شود.
- خوابآلودگی: برخی نوزادان که تمایل زیادی به خوابیدن دارند، ممکن است به اندازه کافی شیر یا غذا نخورند.
2. جذب ضعیف مواد مغذی
کودکانی که جذب مواد مغذی در بدنشان ضعیف است، ممکن است دچار کمبود وزن شوند. جذب ناکافی کالری و مواد مغذی در بدن کودک ناشی از علل زیر است:
- بیماری: برخی کودکان به دلیل مشکلات و بیماریهای جسمی مانند تیروئید یا بیماریهای زمینهای ممکن است دچار کمبود وزن شوند. همچنین، کمخونی کودک از مسائلی است که میتواند منجر به عدم وزنگیری کودک بشود. عفونت ادراری، اسهال و استفراغ هم منجر به کاهش وزن کودک میشوند.
- آلرژی: حساسیت به مواد غذایی در کودکان هم میتواند منجر به کمبود وزن شود. عدم تحمل به لاکتوز نیز یک بیماری نادر است که منجر به عدم وزنگیری نوزاد در روزهای اول تولد میشود.
- رفلاکس: رفلاکس معده به مری ممکن است باعث شود کودک مکرراً کل محتوای معدهاش را بالا بیاورد. زمان و مقدار بالا آوردن ممکن است بر توانایی بدن کودک در جذب کالری کافی از مواد غذایی تأثیر بگذارد.
3. کالریسوزی بیش از حد
اختلالات هورمونی و مشکلات قلبی یا تنفسی ممکن است با کالریسوزی به کمبود وزن کودک منجر شوند.
چطور می توانم کمبود وزن کودکم را درمان کنم؟
اگر کمبود وزن کودک ناشی از بیماری است، طبیعتاً در گام اول باید بیماری درمان شود. اما درصورتیکه وزن نگرفتن کودک ناشی از تغذیه باشد، راهکارها و نکات زیر به شما کمک خواهد کرد:
- گاهی والدین با این تصور که کودک وزنگیری خوبی با شیر مادر ندارد، شروع به دادن شیرخشک میکنند؛ این کار معمولاً به عدم تمایل کودک به خوردن شیر از سینه مادر در درازمدت منجر میشود. دادن شیر خشک در کنار شیر مادر تنها باید با تجویز پزشک صورت بگیرد.
- موضوع مهم دیگر یادگیری روش صحیح شیردهی و نکاتی است که باید رعایت کنید تا هم کودکتان گرسنه نماند و هم وزنگیری خوبی داشته باشد. افزایش دفعات شیردهی در روز و شب، دادن شیر از هر دو سینه در هر وعده شیردهی و قرار دادن پوست به پوست کودک با مادر در هنگام شیر خوردن ازجمله این نکات است.
- غذای اصلی کودک و منبع اصلی تأمین انرژی تا یکسالگی شیر است. بنابراین، شروع زودهنگام غذای جامد (قبل از ششماهگی) یا اصرار به خوردن بیشتر غذای جامد کمکی به وزنگیری نخواهد کرد. درصورتیکه کودک زیر یک سال وزنگیری خوبی نداشته باشد، لازم است بعد از یکسالگی مصرف شیر کم شود و با غذای جامد جایگزین شود.
- نکته دیگر این که سعی کنید کودکتان فعالیت بدنی خوبی داشته باشد تا گرسنه شود و خوب غذا بخورد.
چه زمانی مراجعه به پزشک متخصص اطفال ضروری است؟
اغلب نوزادان در بازه زمانی دو تا سه هفته پس از تولدشان وزنی برابر یا بالاتر از وزن تولد خود دارند. بنابراین، اگر نوزادِ سههفته وزن از دست بدهد به نحوی که وزنش کمتر از زمان تولد باشد، لازم است به پزشک مراجعه شود. قابل توجه است که کاهش وزن نوزاد در چند روز اول پس از تولد غیرعادی نیست و نباید والدین در این خصوص نگران باشند.
اگر وزن کودک بهطور مداوم کم باشد، ممکن است به طور طبیعی لاغر باشد و علت خاصی نداشته باشد. با این حال میتوانید برای این که خیال خود را راحت کنید با پزشک مشورت کنید.
اگر وزن کودک شما به دلیل یک مشکل جسمی کم باشد، ممکن است در نمودار رشد، یک افت یا نوسان ناگهانی مشاهده شود. این موضوع میتواند نشانهای از مشکل در جذب مواد مغذی یا سایر مشکلات گوارشی و بیماریهای جسمی باشد که لازم است توسط پزشک بررسی شود.
آیا کمبود وزن می تواند خطرناک باشد؟
کمبود وزن در کودکان ممکن است در درازمدت و کوتاهمدت به موارد زیر منجر شود:
- سوء تغذیه
- کمبود ویتامین و مواد مغذی
- کمخونی
- به خطر انداختن رشد مغز
- بیماریهای مکرر
- سرگیجه یا خستگی ناشی از کمخونی
- کمبودهای تغذیهای
- تأخیر رشد
- پوکی استخوان به دلیل کمبود ویتامین D و کلسیم
- کاهش عملکرد ایمنی بدن
- تجربه عوارض ناخوشایند بیشتر در صورت عمل جراحی
- لاغرتر و کوچکتر به نظر رسیدن نسبت به همسنهای خود
چه غذاهایی برای افزایش وزن کودک مفید هستند؟
قرار دادن مواد غذایی پرکالری به ظاهر غنی مانند کیک و کلوچه در رژیم غذایی فرزندتان ممکن است برایتان وسوسهکننده باشد؛ اما برای وزنگیری کودک باید مطمئن شوید که کالری از منابع سالمی تأمین میشود:
- کربوهیدراتهای نشاستهای مانند سیبزمینی، نان یا برنج را در وعدههای غذایی کودک بگنجانید.
- کالری دریافتی را با چربیهای سالم مثل کره انواع آجیل و روغن زیتون افزایش دهید.
- لبنیات پرچرب شامل پنیر، شیر و ماست به وزنگیری کودک کمک خواهند کرد.
- غذاهای غنیشده با ویتامینهای اضافه مانند آبمیوه، شیر و غلات به کودک بدهید.
- در بین وعدههای غذایی به کودک نوشیدنیهای پرکالری مانند میلکشیک یا اسموتی بدهید. اسموتیها راهی آسان برای دریافت مواد مغذی به همراه کالری هستند. با میوههای مورد علاقه کودک، ماست پرچرب، کره بادام زمینی و سایر چیزهایی که مورد علاقه کودک است اسموتی درست کنید.
- غذاهای غنی از پروتئین مانند تخممرغ، لوبیا، آجیل، گوشت و ماهی برای کودکان کموزن مناسب هستند. هوموس و سایر حبوبات نه تنها میانوعدههای خوبی هستند، بلکه میتوانند علاوه بر کالری، پروتئین و چربی مورد نیاز بدن کودک را نیز فراهم کنند.
- نان و پاستای سبوسدار برای رشد و وزنگیری کودک مناسب هستند.
- از آووکادو در وعدههای غذایی کودک استفاده کنید.
نکاتی برای افزایش وزن کودک
علاوه بر مواردی که گفته شد، نکات زیر به وزنگیری کودکان کم وزن کمک خواهند کرد:
- غذاهای سالم و خانگی به کودک بدهید.
- غذاهای جدید را به تدریج و در وعدههای کوچک به کودک معرفی کنید تا به آنها عادت کند.
- از دادن مواد غذایی ناسالم و فراوریشده به کودک اجتناب کنید. به جای کیک و چیپس، به کودک موز و پنیر بدهید!
- قبل از وعدههای غذایی به کودک تنقلات ندهید.
- اگر کودک بین وعدههای غذایی گرسنه شد، میانوعدههایی مثل ماست، نان و ساندویچهای کوچک به او بدهید.
- مواد غذایی که کودکتان میخورد را کنترل کنید و مطمئن شوید که سه وعده غذایی کامل در روز میخورد. میانوعدههای سالم را میتوان بین صبحانه، ناهار و شام اضافه کرد؛ اما هرگز نباید جایگزین یک وعده غذایی شود.
حرف آخر
وزن تنها یک جنبه از سلامت و رشد کودک شما است. اغلب کودکانی که کمبود وزن دارند، به مرور وزن مناسبی خواهند داشت و بیشترشان سالم هستند و هیچ بیماری یا مشکل زمینهای هم ندارند. درصورتیکه کمبود وزن کودک ناشی از تغذیه باشد، با گنجاندن برخی مواد غذایی در رژیم غذایی کودک و تغییر برخی عادتها میتوانید به وزنگیری کمک کنید.
اما کمبود وزن کودک که اغلب ناشی از تغذیه ناکافی، اختلالات گوارشی یا بیماریهای مزمن است، میتواند منجر به تأخیر در رشد، ضعف سیستم ایمنی و مشکلات جسمی متعددی شود. بنابراین، اگر نگران کودک خود هستید، به غریزه خود اعتماد کنید و با پزشک خود تماس بگیرید.
نکته آخر این که مثل همیشه توصیه ما بر این است که صبور باشید. اگر کودک غذا نمیخورد، صبر کنید و بارها امتحان کنید تا بالاخره عادات غذایی سالم و صحیح در کودک ایجاد کنید.
در بخش نظرات منتظر خواندن تجربه شما و راهکارهای پیشنهادیتان برای جبران کمبود وزن کودک هستیم.
منابع:
کانال تلگرام دکتر مینا صافی، متخصص کودکان: https://t.me/drminasafi59
https://www.nhs.uk/live-well/healthy-weight/childrens-weight/how-to-help-your-child-gain-weight/
https://www.nct.org.uk/baby-toddler/feeding/common-concerns/my-baby-not-gaining-weight
https://www.healthline.com/health/baby/baby-not-gaining-weigh
https://www.healthline.com/health/underweight-health-risks
https://nursingbird.com/health-issues-affecting-an-underweight-child/
High-Calorie Foods for Underweight Children