راهنمای جامع تغذیه کودک 1 تا 2 سال: از صبحانه تا شام

در یک سالگی غذاهای جامد منبع اصلی مواد مغذی و انرژی مورد نیاز بدن کودکان هستند. بنابراین، اگر چه تا دو سالگی تغذیه با شیر مادر ادامه پیدا می‌کند، اما کودک در طول روز چند وعده غذای تکمیلی و میان‌وعده‌های مغذی باید بخورد

در یک سالگی، کودک یاد می‌گیرد که خودش غذا بخورد. کودکان در این سن می‌توانند به همان خوبی که شما می‌توانید غذا را بجوند؛ بنابراین می توانند همان غذاهایی را که بقیه اعضای خانواده مصرف می‌کنند را بخورند. اما سؤال مهم اینجاست که کودک باید چقدر غذا بخورد و چه مواد غذایی برای رشد او مناسب‌تر است؟ چگونه می‌توانیم غذای کودک را متنوع کنیم؟ چه نکات مهمی درمورد تغذیه کودک 1 تا 2 سال وجود دارد؟ در این مطلب به همه این سؤالات پاسخ داده خواهد شد.

کودک 1 تا 2 ساله من باید چه مقدار غذا بخورد؟

معده کودک کوچک‌تر از معده بزرگسالان است؛ بنابراین، نمی‌تواند به‌اندازه یک وعده بزرگسال غذا بخورد. اما نکته مهم این است که کودکان باید به طور مستمر غذا بخورند تا تمام نیازهای آنها تأمین شود. همچنین، غذاها باید سرشار از انرژی و مواد مغذی باشند.

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری آمریکا (CDC) توصیه کرده که تصمیم‌گیری درباره مقدار خوردن بر عهده کودک باشد. کودک مجبور نیست تمام غذای موجود در بشقاب را تمام کند یا تمام مایعات موجود در فنجان یا بطری را بنوشد. ضمن اینکه، میزان غذایی که کودک هر روز می‌خورد ممکن است با روزهای دیگر متفاوت باشد؛ این موضوع کاملاً طبیعی است و جای نگرانی نیست.

بر اساس اعلام یونیسف، در یک سالگی، یعنی تقریباً زمانی که بچه‌ها شروع به راه رفتن می‌کنند، برنامه غذایی کودک باید شامل چهار تا پنج وعده غذایی و دو میان‌وعده سالم در روز باشد. فرآورده‌های شیری بخش بسیار مهمی از رژیم غذایی کودک هستند؛ بنابراین، یک یا دو فنجان شیر در روز به کودکتان بدهید.

به طور کلی، برای یک کودک یک‌ساله حداقل سه وعده غذایی و دو میان‌وعده در طول روز یا به عبارتی صرف وعده غذایی با فاصله زمانی حدود دو تا سه ساعت مناسب است؛ اما این موضوع به عوامل مختلفی مثل میزان غذایی که کودک در هر وعده می‌خورد یا میزان خواب او هم بستگی دارد.

در جدول زیر زمان‌بندی پیشنهادی برای زمان تغذیه کودک 1 تا 2 سال در طول روز آورده شده است:

6:30 صبح	بیدار شدن از خواب
7:00 صبح	صبحانه
9:30 صبح	میان‌وعده صبح
12:00 ظهر	ناهار
12:30 ظهر تا 2:30 بعدازظهر	خواب
3:00 بعدازظهر	میان‌وعده بعدازظهر
5:00 عصر	میان‌وعده عصر
6:30 عصر	شام
7:30 شب	شیر

بهترین غذاها برای کودکان 1 تا 2 سال کدامند؟

در یک سالگی، فرزند شما می‌تواند هر چیزی بخورد؛ بنابراین می‌توانید از تمام غذاهای خانواده‌ (اصطلاحاً غذای سفره) به او بدهید. فقط باید دقت داشته باشید که مواد غذایی مغذی در هر وعده غذایی وجود داشته باشد.

کودک شما باید هر روز غذاهای حیوانی (شیر، لبنیات، تخم‌مرغ، گوشت، ماهی و مرغ) بخورد؛ این مواد غذایی را خوب بپزید و به قطعات ریز خرد یا له کنید. کودکان حتی اگر دندان نداشته باشند، می‌توانند تخم‌مرغ، گوشت، مرغ و ماهی را که خوب پخته ‌شده و ریز خرد شده یا له شده باشد را بخورند. همچنین، کودک شما باید حبوبات (مانند نخود، عدس یا نخود) یا مغزدانه (مطمئن شوید که له شده یا آسیاب شده باشد) و سبزیجات و میوه بخورد. کمی روغن یا چربی هم به غذای کودکتان اضافه کنید تا انرژی بگیرد.

علاوه بر این، میان‌وعده‌های کودک باید مواد غذایی سالم از جمله میوه‌های تازه باشند.

در مجموع، باید توجه کنید که پنج گروه زیر در رژیم غذایی روزانه کودک وجود داشته باشد:

 

• • میوه‌ها

• • سبزیجات

• • سیب‌زمینی، نان و غلات، برنج، ماکارونی و سایر غذاهای نشاسته‌ای

• • مغزدانه، حبوبات، ماهی، تخم‌مرغ، گوشت و سایر منابع پروتئینی غیر لبنی

• • محصولات لبنی پرچرب پاستوریزه مانند ماست ساده و پنیر

 تعداد سهم گروه‌های غذايی ذکرشده برای تغذیه کودک 1 تا 2 سال در طول روز مطابق جدول زیر است:

گروه‌های غذايی	تعداد سهم روزانه
نان و غلات	4
لبنيات	2
گوشت، حبوبات، تخم‌مرغ و مغزدانه‌ها	1
سبزيجات	1
ميوه‌ها	1

از دادن کدام مواد غذایی به کودک اجتناب کنیم؟

از دادن غذاهای ناسالم و نوشابه به کودک خودداری کنید. تنقلات کارخانه‌ای مثل چیپس، کلوچه، کیک، نوشابه و آب‌نبات سالم نیستند؛ چرا که مقادیر زیادی قند، نمک، چربی و مواد شیمیایی دارند و فضایی را در معده کودک شما اشغال می‌کنند که باید با غذاهای مغذی پر شود.

مواد غذایی مناسب برای میان‌وعده‌ها و وعده‌های غذایی کودک کدام است؟

مواد غذایی زیر برای صبحانه کودکان 12 تا 14 ماهه مناسب هستند:

 

• • انواع اوتمیل

• • پنیر خامه‌ای

• • میوه‌های تازه

• • خامه

• • کره بادام زمینی

• • شیربرنج

• • تخم‌مرغ

• • آووکادو

• • حلیم

• • نان‌های سبوس‌دار

• • پنکیک بدون قند

برخی میان‌وعده‌های مناسب کودک یک تا دو ‌ساله به شرح زیر است:

 

• • بیسکویت‌های ساده و سبوس‌دار

• • کوکی‌های خانگی تهیه‌شده با جودوسر پرک

• • میوه‌های تازه مانند آووکادو، سیب، موز، بلوبری، کیوی، انبه، ملون، هلو، شلیل، پرتقال، گلابی، آناناس، آلو و توت‌فرنگی

• • سبزیجات خام

• • ماست میوه‌ای خانگی

• • ذرت آب‌پز

• • انواع مغزهای بادام، گردو و پسته خام و بدون نمک یا کشمش، نخودچی، برگه‌ها و توت خشک، ذرت بوداده خانگی کم‌نمک

• • بستنی میوه‌ای خانگی

انواع مواد غذایی مناسب برای وعده‌های ناهار و شام کودکان نوپا در بازه زمانی یک تا دو سال به شرح زیر است:

 

• • برنج

• • گوشت مرغ

• • گوشت بوقلمون

• • گوشت قرمز آب‌پز (در قالب خورشت یا ماهیچه آب‌پز)

• • ماهی

• • انواع سبزیجات خام و پخته مانند مارچوبه، کلم بروکلی، کدو حلوایی، هویج، لوبیا سبز، نخودفرنگی (نخود سبز)، فلفل دلمه‌ای، اسفناج، کدو سبز

• • پاستا

• • سیب‌زمینی

• • دانه کینوا

• • نان‌های سبوس‌دار

چطور می توانم تنوع را در برنامه غذایی کودک 1 تا 2 ساله خود ایجاد کنم؟

– وجود انواع میوه و سبزیجات در وعده‌های غذایی هم به تنوع غذای کودک کمک می‌کند و هم باعث می‌شود مواد مغذی مورد نیاز بدن کودک تأمین شود. حواستان به میوه‌های فصل موجود در بازار باشد و آنها را در وعده‌های غذایی کودک بگنجانید.

– بسیار مهم است که تنوع را مواد غذایی کودک به هر شکل رعایت کنید؛ مثلاً اوتمیل را هم می‌توانید با انواع مواد غذایی تهیه کنید و به آن تنوع ببخشید؛ مثلاً یک بار داخل آن موز و آجیل بریزید و یک بار توت فرنگی! با این کار کودک به امتحان کردن و خوردن طعم‌های جدید هم عادت می‌کند.

– سعی کنید میان‌وعده‌های ساده و مغذی برای کودکتان درست کنید؛ انواع کوکی، پنکیک، اوتمیل و… در کنار انواع میوه، ماست میوه‌ای، بستنی‌های خانگی میوه‌ای و… گزینه‌های مناسبی هستند.

– مواد غذایی را به شیوه‌های مختلف طبخ کنید. مثلاً یک بار ماهی را آب‌پز کنید و یک بار کباب کنید؛ ادویه غذا را عوض کنید و… . حتی تخم‌مرغ را هم می‌توانید به اشکال مختلف آب‌پز، نیمروی هم‌زده، در ترکیب با آرد، در قالب انواع کوکو و… به کودک بدهید.

– موقع سرو غذا سعی کنید به اشکال مختلف آن را تزئین کنید تا برای کودک جذاب باشد.

– رنگ‌ها عامل مهمی در جذابیت غذای کودک هستند؛ سعی کنید از مواد غذایی با رنگ‌های مختلف در غذای کودک استفاده کنید.

با بی اشتهایی کودک 1 تا 2 ساله چه کنیم؟

بچه‌ها ممکن است به دلایل مختلف از جمله به هم ریختن زمان خواب، هیجانات، بیماری و… بی‌اشتها شوند. نکته مهم این است که بی‌اشتهایی و غذا نخوردن‌های یک یا دوروزه کودک را جدی نگیرید و تبدیل به یک چالش ذهنی نکنید.

راهکارهایی که در ادامه گفته می‌شود می‌تواند به رفع بی‌اشتهایی کودک کمک کند:

 

• • مهم‌ترین علت غذا نخوردن و بی‌اشتهایی کودک خستگی است. بنابراین، وقتی کودک خسته نیست و بعد از استراحت کردن، به او غذا بدهید.
    • تمرین سر میز آمدن و نشستن، مکث بین لقمه‌ها برای صحبت کردن و لذت بردن از غذا در کنار یکدیگر تأثیر مثبتی بر کودکان پس از سنین کودکی و حتی در بزرگسالی دارد.
    • موقع غذا خوردن، لباس و محل نشستن کودک باید راحت باشد تا کودک بدون ناراحتی بتواند غذا بخورد.

     

    • • سعی کنید حداقل یک وعده غذایی در روز را با هم به‌عنوان یک خانواده بخورید که شامل غذاهای سالم و خوشمزه باشد.

 

• • برای فرزندتان در ظرف مخصوص خودش غذا بریزید تا بتواند خودش غذا بخورد. ضمن اینکه ظرف نشکن باشد تا نگران شکستن آن نباشید.
    • طبیعتاً در ابتدا کودک شما کند و با ریخت‌وپاش زیاد غذا خواهد خورد؛ اما به او کمک کنید تا بیشترِ غذا را در دهان خود بگذارد (به جای اینکه بر روی خودش یا روی زمین بریزد!). فرزندتان را تشویق کنید تا غذایش را تمام کند و مطمئن شوید که به اندازه کافی غذا خورده است.
    • به فرزندتان عشق و تشویق زیادی برای خوردن در زمان صرف غذا بدهید.
    • جلوی کودک خود بنشینید و تماس چشمی برقرار کنید. با لبخند زدن، صحبت کردن و تشویق برای خوردن غذا با او تعامل کنید و خوردن غذا را به یک اتفاق شاد تبدیل کنید.
    • مطمئن شوید که کودک هنگام صرف غذا گرسنه است و قبل از آن میان‌‌وعده نخورده است.
    • اگرچه تغذیه با شیر مادر همچنان برای کودک شما مهم است، اما از یک‌سالگی به بعد فقط بعد از غذا به او شیر دهید. در این سنین کودکان ابتدا باید غذای جامد بخورند.
    • به فرزندتان غذای سالمی بدهید که دوستش دارد یا غذایی را که دوست دارد با غذایی که خیلی دوست ندارد مخلوط کنید. ترکیبات و بافت‌های مختلف غذایی را امتحان کنید.

     

    • • اگر کودک شما با همه نکاتی که گفته شد، باز هم از غذا خوردن امتناع کرد، او را مجبور نکنید که غذا بخورد و وسوسه نشوید که غذای ناسالم به او بدهید. آرام و پذیرا باشید. هنگام غذا خوردن به فرزندتان توجه مثبت داشته باشید. وقتی کودکتان غذا نمی‌خورد، بدون ناراحتی فقط غذا را بردارید، روی آن را بپوشانید و کمی بعد دوباره غذا را به کودکتان پیشنهاد دهید.

چه علائمی نشان دهنده کمبود مواد مغذی در کودک 1 تا 2 ساله است؟

برای این که مطمئن شوید کودکتان همه مواد مغذی موردنیاز را دریافت می‌کند، بر ارائه انواع غذاهای غنی از مواد مغذی از همه گروه‌هایی که بالاتر به آن اشاره شد، در وعده‌های غذایی تمرکز کنید و به کودکتان اجازه دهید هر قدر دلش می‌خواهد غذا بخورد. تا زمانی که شما این روش را در پیش بگیرید، می‌توانید مطمئن باشید هم کودکتان به اندازه کافی غذا می‌خورد و هم غذای او کیفیت خوبی دارد.

از سوی دیگر؟ به دل خود اعتماد کنید! اگر مشکوک هستید که کودک شما مشکلی در تغذیه دارد، بعد از غذا خوردن ناراحت است یا در وزن‌گیری مشکل دارد، با پزشک اطفال مشورت کنید.

علائمی مثل خستگی و بی‌حالی زیاد، بی‌خوابی، تنگی نفس و هر گونه علائمی که نشان از مشکلی در سلامتی کودک دارد هم ممکن است ناشی از کمبود مواد مغذی و ویتامین‌ها در بدنش باشد که نیازمند مراجعه به پزشک است.

حرف آخر

در دوازده ماهگی، کودک نوپای شما باید اغلب مواد مغذی موردنیاز بدن خود را از غذای جامد دریافت کند. با این حال شیر مادر تا دوسالگی ادامه پیدا می‌کند.

حدود پنج تا هفت وعده غذایی برای کودک (تقریباً هر دو تا سه ساعت یک بار) برای تغذیه کودک 1 تا 2 سال ضروری است. اما این تعداد وعده غذایی تحت تأثیر عوامل مختلفی مثل خواب کودک هم هست. نکته مهم این است که باید به کودکان یک تا دوساله غذاهای سالم، مغذی و متنوع ارائه کرد تا تجربه غذا خوردن برایشان لذت‌بخش باشد.

مثل همیشه تأکید ما بر این است که کودک را مجبور به غذا خوردن نکنید و صبور باشید!

در بخش نظرات منتظر خواندن تجربه‌های شما درمورد تغذیه کودک 1 تا 2 سال هستیم.