راهنمای جامع آلرژی غذایی کودک: از تشخیص تا پیشگیری

آلرژی غذایی کودکان یک نگرانی مهم برای والدین است؛ به‌نحوی که گاهی پدر و مادرها بیش از حد در این باره حساسیت به خرج می‌دهند. این حساسیت زیاد از حد، گاهی باعث حذف غیرضروری برخی از مواد غذایی مهم از رژیم غذایی کودک می‌شود.

آلرژی غذایی در تقریباً 5 درصد از کودکان زیر پنج سال وجود دارد. از سال 1997 تا 2007، شیوع آلرژی غذایی در میان کودکان زیر 18 سال 18 درصد افزایش یافته است.

بااین‌حال، آلرژی غذایی کودک موضوع غیرقابل حلی نیست. به‌غیر از موارد اورژانس که در ادامه گفته خواهد شد، در باقی موارد جای نگرانی نیست و کافی است مواد غذایی آلرژی‌زا را کنار بگذارید تا موضوع برای همیشه حل شود.

چرا کودکم آلرژی غذایی دارد؟

آلرژی غذایی زمانی اتفاق می‌افتد که سیستم ایمنی بدن کودک به یک ماده غذایی واکنش نشان دهد. در این شرایط، سیستم ایمنی بدن کودک طوری واکنش نشان می‌دهد که گویی به‌دلیل یک پروتئین غذایی بی‌ضرر یا آلرژن در خطر است.

هنگامی که کودکی حساسیت غذایی دارد، سیستم ایمنی بدن او به مواد غذایی حساسیت‌زا بیش از حد واکنش نشان می‌دهد و آنتی‌بادی‌هایی برای غذا تولید می‌کند که گویی یک ویروس یا مهاجم خارجی خطرناک است. این واکنش ایمنی باعث ایجاد علائم آلرژی ‌می‌شود.

واکنش‌های آلرژیک بعد از حداقل دو بار مصرف یک ماده غذایی بروز می‌کنند. دفعه اولی که کودک غذایی را می‌خورد، آنتی‌بادی علیه آن ماده غذایی در بدنش وجود ندارد و طبیعتاً هیچ علامتی بروز نخواهد کرد. دفعه دومی که کودک همان ماده غذایی حساسیت‌زا را می‌خورد (یا از طریق شیر مادر وارد بدنش می‌رسد)، علائم حساسیت ممکن است ظاهر شود.

مشخص نیست چه چیزی باعث آلرژی غذایی در کودکان می‌شود، اگرچه سابقه خانوادگی ممکن است بی‌تأثیر نباشد.

هیچ درمانی برای آلرژی غذایی وجود ندارد. پرهیز از غذایی که باعث واکنش آلرژیک می‌شود تنها راه پیشگیری است.

تقریباً 90 درصد آلرژی‌های غذایی ناشی از هشت ماده غذایی زیر هستند:

شیر گاو
تخم‌مرغ
غذاهای حاوی گلوتن، از جمله گندم، جو و چاودار
آجیل
بادام زمینی
سویا
صدف
ماهی

تخم‌مرغ، شیر و بادام زمینی شایع‌ترین علل آلرژی غذایی در کودکان هستند و بعد از آن گندم، سویا و آجیل درختی قرار دارد. بادام زمینی، آجیل درختی، ماهی و صدف معمولاً شدیدترین واکنش‌ها را ایجاد می‌کنند.

برخی افراد نسبت به برخی از افزودنی‌های غذایی مانند سولفیت‌ها واکنش‌های نامطلوب نشان می‌دهند، اما واکنش‌ها به غذاهای معمولی مانند شیر یا سویا بسیار رایج‌تر است.

چطور می توانم بفهمم که کودکم آلرژی غذایی دارد؟

واکنش‌های آلرژیک معمولاً به‌سرعت در عرض چند دقیقه تا یکی دو ساعت پس از قرار گرفتن در معرض یک آلرژن رخ می‌دهد. موارد زیر شایع‌ترین علائم آلرژی غذایی است؛ بااین‌حال هر کودک ممکن است علائم متفاوتی داشته باشد.

استفراغ
اسهال
گرفتگی عضلات
تورم
عطسه کردن
آبریزش یا مسدود شدن بینی
چشم‌های قرمز، خارش‌دار و آبریزش
خس‌خس سینه و سرفه
بثورات قرمز و خارش‌دار
بدتر شدن علائم آسم یا اگزما
کاهش فشار خون
خارش یا تورم لب، زبان یا دهان

تست تشخیص آلرژی

یکی از راه‌های تشخیص آلرژی غذایی کودک، تست پوستی است. اما تست پوستی برای تشخیص آلرژی، خطاهایی دارد و ممکن است حساسیت به برخی مواد غذایی به‌صورت کاذب مثبت شود. همچنین، این تست تنها آلرژی‌هایی را نشان می‌دهد که در کمتر از دو ساعت علامتشان ظاهر می‌شود. این تست برای کودکان زیر یک سال دقیق نیست.

آزمایش خون هم راه دیگری برای تشخیص آلرژی‌های غذایی در کودکان است. در آزمایش خون، نمونه‌ای از خون کودک گرفته می‌شود و آن را در معرض آلرژن‌های مختلف قرار می‌دهند. نتایج این تست نسبت به تست پوستی قابل اعتمادتر است.

با توجه به این که حذف گسترده غذاهای آلرژی‌زا توصیه نمی‌شود، بهترین روش، تست چالش و کمک گرفتن از متخصص کودکان است. تست چالش به‌صورت حذف و اضافه غذاهاست؛ تا زمانی که مشخص شود حساسیت کودک از کدام مواد غذایی ناشی شده است.

چه زمانی مراجعه به پزشک متخصص اطفال ضرورت دارد؟

از آنجا که علائم آلرژی غذایی ممکن است شبیه سایر مشکلات جسمی و بیماری باشد، برای تشخیص آلرژی حتماً با پزشک کودک خود مشورت کنید.

اگر کودک شما قبلاً آلرژی داشته (مانند آلرژی غذایی یا اگزما) یا اگر سابقه خانوادگی آلرژی غذایی، اگزما، آسم یا تب یونجه دارید، ممکن است لازم باشد هنگام معرفی غذاها مراقب باشید. بنابراین، با پزشک کودک خود در این باره صحبت کنید.

درصورتی‌که فرزند شما بعد از خوردن یک ماده غذایی واکنش شدید شامل موارد زیر نشان داد، دچار آنافیلاکسی شده و باید سریعاً با اورژانس تماس بگیرید:

درد قفسه سینه
گیجی
غش و بی‌هوشی
تنگی نفس یا خس‌خس سینه
تورم لب‌ها، زبان یا گلو
مشکل در بلع
کبود شدن پوست
نبض ضعیف

آیا آلرژی غذایی می تواند خطرناک باشد؟

نوزادی که شیرخشک می‌خورد و آلرژی غذایی دارد، در صورت عدم مصرف شیرخشک مناسب، ممکن است به‌دلیل آلرژی پیش‌رونده دچار سوء جذب شود و در نتیجه وزن‌گیری کودک افت ‌کند.

آلرژی می‌تواند تهدیدکننده زندگی کودک باشد. بر اساس یک مطالعه در سال 2018، 40 درصد از کودکانی که دارای حساسیت غذایی هستند، واکنش‌های شدیدی را تجربه می‌کنند که نیاز به درمان در بخش اورژانس دارد.

اگرچه بیشتر واکنش‌های آلرژیک خفیف هستند، اما گاهی اوقات یک واکنش شدید به نام آنافیلاکسی یا شوک آنافیلاکسی ممکن است رخ دهد که یک اورژانس پزشکی قلمداد می‌شود و نیاز به درمان فوری و مراجعه به پزشک دارد. آنافیلاکسی یک واکنش آلرژیک جدی و تهدیدکننده حیات است که به‌طور ناگهانی آغاز می‌شود و می‌تواند منجر به مرگ گردد.

برای کودکانی که واکنش شدید غذایی داشته باشند، ممکن است یک کیت اورژانسی حاوی اپی نفرین تجویز شود که به متوقف‌کردن علائم واکنش‌های شدید کمک می‌کند. برای اطلاعات بیشتر باید با پزشک کودک خود مشورت کنید.

چه غذاهایی برای کودکان مبتلا به آلرژی غذایی مفید هستند؟

برای پیشگیری از آلرژی غذایی، هیچ دارویی وجود ندارد. تنها راه درمان آلرژی غذایی کودک پرهیز از غذاهایی است که باعث ایجاد علائم می‌شوند. پس از مراجعه به پزشک کودک و یافتن غذاهایی که کودک شما به آنها حساسیت دارد، از مصرف این غذاها و سایر غذاهای مشابه در آن گروه غذایی خودداری کنید.

اگر به کودک خود شیر مادر می‌دهید، از خوردن غذاهایی که کودک شما به آنها حساسیت دارد در رژیم غذایی خود اجتناب کنید. حتی مقدار کمی از آلرژن غذایی ممکن است از طریق شیر مادر به کودک منتقل شده و باعث واکنش شود.

در هنگام معرفی غذاهای جامد به کودک خود از شش‌ماهگی، غذاهایی را که ممکن است باعث واکنش‌های آلرژیک شوند یکی یکی و در مقادیر بسیار کم به او معرفی کنید تا بتوانید واکنش نسبت به هر غذا را تشخیص دهید.

در گذشته، اعتقاد بر این بود که باید تا قبل از یک‌سالگی از دادن مواد غذایی آلرژی‌زا به کودکان اجتناب کرد؛ اما، نه‌تنها شواهد کافی مبنی بر ارتباط بین استفاده‌نکردن از این مواد غذایی بعد از شش‌ماهگی و تأخیر و پیشگیری از آلرژی در شیرخواران وجود ندارد، بلکه مطالعات صورت‌گرفته عکس این موضوع نیز را اثبات کرد.

مطالعات نشان داده است که معرفی مواد غذایی حساسیت‌زا در سنین پایین‌تر باعث کاهش احتمال آلرژی در آینده می‌شود. به‌این‌ترتیب، اغلب متخصصان آلرژی و مؤسسات پزشکی در حال حاضر توصیه می‌کنند که آلرژن‌های غذایی رایج را قبل از اولین تولد کودک (قبل از یک‌سالگی) به او معرفی کنید.

علاوه‌براین، برخی از متخصصان توصیه می‌کنند که سه تا پنج روز بین معرفی غذاهای جدید صبر کنید؛ اما، شواهدی وجود ندارد که ضرورت این موضوع را تأیید کند. ضمن اینکه این فاصله زمانی باعث می‌شود تعداد غذاهایی که به کودک در یک بازه زمانی مشخص معرفی شود، محدود شود که خود این موضوع می‌تواند ریسک ابتلا به آلرژی غذایی را در آینده افزایش دهد.

بااین‌حال، بهتر است مواد غذایی حساسیت‌زای رایج را در روزهایی که غذای جدید دیگری معرفی نمی‌شود، به کودک بدهید تا در صورت بروز واکنش، علت آن مشخص باشد.

غذا برا کودکان حساس به پروتئین گاوی

درخصوص نوزادانی که شیرخشک می‌خورند، درصورتی‌که کودک در معرض آلرژی باشد، از شیرخشک HA باید استفاده شود. اما درخصوص کودکانی که شیر مادر می‌خورند، نیازی به استفاده از شیرخشک HA نیست.

برنامه غذایی برای کودکان که به پروتئین گاوی حساسیت دارند، پیچیدگی خاصی ندارد؛ فقط پنیر، ماست و سایر مواد غذایی که در ترکیبات آنها شیر گاو دارد (مثل شیربرنج یا فرنی) حذف می‌شود. همچنین، مصرف شیر بز برای این کودکان ممنوع است.

حرف آخر

آلرژی غذایی کودک اگر چه ممکن است گاهی خطرناک باشد، اما موضوعی است که به سادگی می‌توان آن را مدیریت کرد. تغییر رژیم غذایی کودک و حتی کل خانواده راهکاری در دسترس برای درمان آلرژی است. کافی است علائم حساسیت را بشناسید و با مشورت پزشک به خوبی مواد غذایی حساسیت‌زا را پیدا و از رژیم غذایی‌تان حذف کنید.

یادتان باشد که علائم و نشانه‌های آلرژی غذایی متفاوت است که ممکن است شامل خس خس سینه، استفراغ، اسهال یا علائم پوستی باشد. واکنش‌ها ممکن است فوری یا با تأخیر بروز کنند، اگرچه واکنش‌های فوری شایع‌تر هستند.

شما تجربه‌ای از آلرژی غذایی فرزندتان دارید؟ چگونه ماده غذایی آلرژی‌زا را شناسایی کردید؟ کودکتان به کدام ماده غذایی حساسیت داشت؟